امروز: June 15, 2021

بال های فولادی در خدمت صادرات غیرنفتی

اقتصادی تاریخ انتشار: 99/11/23 بدون نظر   792 بازدید

اندازه فونت    
بال های فولادی در خدمت صادرات غیرنفتی

به گزارش پایگاه خبری فکر اقتصادی ،ایران برای تبدیل شدن از وارد کننده فولاد به صادر کننده این محصول استراتژیک، راهی به درازای بیش از نیم قرن پیموده و اکنون در پی ارتقاء جایگاه خود در بین صادرکنندگان بزرگ فولاد جهان است. غلبه بر مشکلات تولید، تامین مواد اولیه، برطرف کردن نیازهای صنایع پائین دستی و گشایش بازارهای صادراتی توفیقاتی بوده است که مدیران و دست اندرکاران صنعت فولاد کشور با برنامه ریزی های کلان، سرمایه گذاری های عظیم و همت والا به آن دست یافته اند. باید بر این نکته تاکید کرد که صنعت فولاد ضمن ایجاد فرصت های بی نظیر توسعه و اشتغالزایی، با رشد صادرات و ارز آوری، عصای دست اقتصاد ایران در روزهای سخت تحریم بوده است. در این گزارش نقطه نظرات فعالان اقتصادی و کارشناسان صنعت فولاد را درباره فرصت ها و چالش‌های این صنعت، نقش صنعت فولاد در افزایش صادرات غیرنفتی، افق پیش روی فولاد ایران و راهکارهای افزایش صادرات فولاد، می خوانید.

 

اوج گیری صادرات فولاد ایران با وجود محدودیت های تحریمی

داده های آماری منتشر شده توسط انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران حکایت از آن دارد که صنعت فولاد کشور در سال ۹۸ حرکت رو به رشد در خور تحسینی داشته است. بر اساس این آمارها تولید محصولات فولاد میانی کشور از جمله شمش، بیلت، بلوم و اسلب در سال گذشته با رشد حدود ۱۰ درصدی نسبت به سال ۹۷ به ۲۷ میلیون و ۲۴۰ هزار تن رسیده است. همچنین در سال 98 بالغ بر 20 میلیون تن محصولات فولادی شامل ورق، میلگرد، لوله و پروفیل و … نیز در کشور تولید شده که  رشد ۶ درصدی تولید این محصولات را به نمایش می گذارد. تولید آهن اسفنجی نیز به عنوان یکی دیگر از محصولات صنایع فولاد در سال گذشته بیش از ۶ درصد افزایش داشته و به حدود ۲۸ میلیون تن رسیده است. بر اساس آمارهای این انجمن، صادرات فولاد کشورمان نیز در سال ۹۸ با افزایش چشمگیر ۲۲ درصدی رکورد جدیدی خلق کرده به نحوی که مجموع صادرات فولاد ایران در سال گذشته بالغ بر ۱۰ میلیون و ۳۶۳ هزار تن بوده است.

بنا به اعلام انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، سهم صادرات فولاد میانی کشور از مجموع کل صادرات فولاد کشورمان در سال قبل حدود ۶ میلیون و ۹۰۸ هزار تن بوده و صادرات فولاد میانی رشد قابل توجه ۲۶ درصدی را نسبت به سال 97 تجربه کرده است. صادرات محصولات فولادی کشور ما نیز در سال گذشته افزایش حدودی ۱۶ درصدی داشت و به ۳ میلیون و ۴۵۵ هزار تن رسید.

بیشترین رشد صادرات صنایع فولاد کشور در سال 98 به صادرات آهن اسفنجی اختصاص داشت که با افزایش ۷۷ درصدی به ۹۴۲ هزار تن رسید. آمارهای درخشان صادرات فولاد در سال 98 در حالی به دست آمده است که محدودیت های تحریمی تحت کارزار فشار حداکثری آمریکا بر صنایع فولاد کشور در این سال به اوج رسید و غلبه بر این محدودیت ها افتخار دیگری برای صنعت فولاد و اقتصاد ایران است.

 

تاثیر اولیه کرونا بر صنعت فولاد چین و پیامدهای آن

بررسی افق پیش روی تولید و صادرات فولاد ایران بدون آگاهی از تحولات بازار جهانی این محصول مهم صنعتی، میسر نیست. کیوان جعفری طهرانی تحلیل‌گر ارشد بازارهای جهانی فولاد و سنگ آهن، وضعیت تولید و صادرات فولاد جهان در سال 2020 را این گونه توضیح می‌دهد: صنعت فولاد جهان در سال 2020 به شدت تحت تاثیر پاندمی کرونا قرار گرفت. چین اقتصاد دوم دنیا و بزرگترین تولید کننده و مصرف کننده فولاد جهان، کانون اولیه این ویروس بود و این کشور از دسامبر 2019 درگیر بیماری کرونا شد. این پاندمی در ژانویه و فوریه 2020 در این کشور به اوج رسید و به نقاط دیگر جهان هم تسری پیدا کرد.

همه گیری کرونا، بحران اقتصادی و افت شدید قیمت فولاد در چین و دیگر کشورهای مهم تولیدکننده این محصول در جهان را در پی داشت و در حقیقت یک شوک بزرگ به بازار جهانی فولاد وارد و تقاضا و قیمت فولاد کاهش شدیدی را تجربه کرد.

 

شوک جدید بازار جهانی فولاد با افزایش تولید و مصرف فولاد در چین

به گفته جعفری طهرانی، غافلگیری بعدی زمانی اتفاق افتاد که چین توانست در سه ماهه سوم 2020 کرونا را کاملا کنترل کند و این درحالی بود که سایر کشورهای رقیب کماکان به شدت درگیر این بیماری بوده و هستند. برای مثال هندوستان سومین فولادساز بزرگ جهان هنوز هم به شدت درگیر کرونا است و وضعیت آمریکا و فولادسازان بزرگ اروپا نیز بهتر از هند نیست. با کنترل پاندمی کرونا در چین سرانه تولید و مصرف فولاد در این کشور به عنوان غول اول فولادسازی جهان دوباره افزایش پیدا کرد. بر این اساس قیمت فولاد در جهان با فشار تقاضای چین دوباره به مدار صعودی افتاد و پیش بینی می شود این مسیر صعودی در 2021 نیز با افت و خیزهای اندک ادامه داشته باشد. به این مساله این را هم بیفزائید که در سال 2021 با روند کنونی واکسن کرونا، شاهد خیز دوباره اقتصادهای بزرگ و افزایش تقاضای فولاد خواهیم بود.

 

مستعد شدن بازار جهانی و ایجاد فرصت های جدید برای صادرات فولاد ایران

وی افزود: مساله دیگری که بر قیمت جهانی فولاد در سال 2021 تاثیر گذار خواهد بود طرح های عظیمی است که باز هم کشور چین برای احیا و بهتر است بگوئیم احداث مسیرهای جاده ابریشم کلید زده است. برای تکمیل این مسیرها که با عبور از کشورهای مختلف از پاکستان و آسیای میانه و قفقاز و جنوب اروپا گرفته تا مسیرهایی که به بنادر دریای عمان و جنوب آفریقا منتهی می شود، زیربناهای جاده ای و ریلی و بندری باید احداث شود و این امر به معنای نیاز به مقادیر بسیار عظیم فولاد است. طبعا این وضعیت بازار جهانی فولاد را مستعد افزایش قیمت می کند و کشور ما نیز می تواند تا حدودی از این فرصت خصوصا در سه – چهار ماه آینده برای افزایش صادرات فولاد خود بهره مند شود.

 

تامین سنگ آهن؛ بزرگ ترین چالش صادرات فولاد ایران

این تحلیل‌گر ارشد بازار جهانی فولاد با بیان این که چالش بزرگ صنایع فولاد ایران برای افزایش صادرات و رشد سهم خود در بازار جهانی تامین مواد اولیه است، گفت: در طرح جامع فولاد بیشترین کسری کشور برای توسعه صنایع فولاد در سنگ آهن و بالغ بر 22 میلیون تن است و با وجود ظرفیت مازاد در تولید کنسانتره و گندله به دلیل کمبود سنگ آهن نمی توانیم از ظرفیت کنسانتره و گندله خود به طور کامل استفاده کنیم و این کمبود در کنسانتره و گندله به کسری 11 میلیون تنی تبدیل می شود. تحریم، بُعد مسافت و مشکلات حمل و نقل در کنار وجود مشتری و رقیب بسیار بزرگ و تشنه ای در بازار جهانی به نام چین هم مانع بزرگی است که تولیدکنندگان فولاد در ایران بتوانند سنگ آهن مورد نیاز خود را از استرالیا ، برزیل ، شیلی و حتی قزاقستان تامین کنند. بنابراین اگر ایران خواستار افزایش صادرات فولاد و گرفتن سهم بیشتر از بازار فولاد صادراتی جهان است باید برای غلبه بر چالش تامین سنگ آهن تمهیدات اساسی بیندیشد.

 

سهم قابل توجه فولاد در سبد صادراتی کشور

صنعت فولاد در کشور ما جزو صنایع مادر به شمار می رود با این حال این صنعت تفاوت های اساسی با سایر صنایع فولاد در کشورهای مطرح فولادسازی جهان دارد و به همین نسبت انتظار می‌رود نقش صنعت فولاد در افزایش صادرات ، اقتصاد غیرنفتی و تحرک بخشی به صنایع پائین دست نیز متفاوت از سایر کشورها باشد.

نگاهی به نمای کلی صادرات ایران در سال 98 حکایت از آن دارد که بر اساس اظهارات مسئولان اقتصادی، ارزش دلاری مجموع صادرات کشور در سال گذشته بالغ بر۴۱ میلیارد و ۳۷۰ میلیون دلار بوده است. با وجود آن که آمار رسمی از ارزش صادرات فولاد در سال 98 در داده های آماری گمرک منعکس نشده اما ارزش مجموع صادرات فولاد کشور در سال 98 از سوی مرکز پژوهش های مجلس حدود 4 میلیارد دلار برآورد شده است. در هفت ماهه ابتدای سالجاری نیز صادرات فولاد ایران بر اساس اطلاعات منتشر شده در hellenicshippingnews، حدود 5/1 میلیارد دلار تخمین زده می شود.

به این ترتیب می توان گفت صادرات فولاد از مجموع صادرات کشور در سال گذشته سهم حدود 10 درصدی داشته و در سالجاری نیز با شدت گرفتن تحریم تا ابتدای پائیز صادرات فولاد نسبت به سال قبل با کاهش مواجه شده است. سوال اینجاست که افزایش ظرفیت صادرات فولاد ایران چگونه حاصل شده و چه ویژگی های مثبتی موجب ایجاد مزیت صادراتی برای فولادسازان ایرانی شده است؟

 

مزیت ها و حاشیه سود صنایع فولاد ایران نسبت رقبا

علیرضا کلاهی صمدی فعال اقتصادی و عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران درباره نقش فولاد در صادرات غیرنفتی، تفاوت‌های صنعت فولاد ایران با صنایع فولاد سایر کشورها و مزیت‌هایی که این صنعت می تواند برای اقتصاد کشور و صنایع پائین دستی و در نگاهی کلان تر، زنجیره صنایع کوچک و متوسط بخش خصوصی داشته باشد، نقطه نظرهای قابل تاملی دارد.

وی در این باره توضیح می دهد: صنعت فولاد ایران به سبب بهره مندی از انرژی ارزان، فناوری بومی سازی شده و حمایت دولت از مزیت رقابتی نسبت به سایر صادرکنندگان فولاد جهان – صادرکنندگان هم سطح ایران و نه غول های این صنعت مثل چین – برخوردار است. به علاوه این صنعت طی سال های اخیر با وجود تحریم زنجیره ارزش خود را تکمیل تر و وابستگی خود را به خارج کمتر کرده است. چنانچه به سرمایه گذاری های عظیمی که در این صنعت انجام شده نظر کنیم و برخی بی تدبیری ها از جمله احداث اغلب صنایع فولاد در مناطق کم آب و دور از بنادر و مبادی صادراتی را به دیده اغماض بنگریم، می توان گفت این صنعت از مستعدترین صنایع کشور برای تحرک بخشی به صادرات غیرنفتی و همچنین ایجاد رونق در صنایع پائین دستی است.

کلاهی صمدی در ادامه یک ویژگی خاص صنعت فولاد ایران را مورد اشاره قرار داد و افزود: صنایع فولاد ایران حاشیه سود بسیار بالایی نسبت به رقبای جهانی خود دارند. در واقع  اغلب فولادسازان بزرگ جهان – حتی میتال بزرگ ترین شرکت فولاد جهان– حاشیه سود حدود ۵ درصدی دارند ولی در صنایع فولاد ایران این حاشیه سود بیش از 40 درصد است.

 

 حمایت ها از صنایع فولاد نباید یکجانبه باشد

به گفته وی، نگاه حمایتی دولت به این صنایع نیز موضوع دیگریست که موجب می شود این صنعت هزینه مواد اولیه خود را با تاخیر پرداخت کند و در مورد حقوق دولتی و بهره مالکانه و تعرفه های صادراتی نیز این نگاه حمایتی از سوی دولت به صنایع فولاد کاملا به چشم می خورد. کلاهی صمدی از این ویژگی ها نتیجه می گیرد که صنایع فولاد ایران روند رو به رشد خود را با شتاب بیشتری ادامه می دهند و در آینده نیز سهم مهم تری در اقتصاد کشور و صادرات غیرنفتی ایفا خواهند کرد.

به باور عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران حمایت ها از صنایع فولاد نباید یکجانبه باشد به این معنی که تمرکز روی جنبه های مثبت افزایش صادرات فولاد نباید سیاست گذاران را از این امر غافل کند که صادرات فولاد با مشوق های دولتی از یک سو موجب افزایش صدور فولاد خام با ارزش افزوده پائین شود و از سوی دیگر دست صنایع پائین دستی را از تولیدات فولادسازان داخلی که مواد اولیه این صنایع به شمار می رود، کوتاه کند.

 

ضرورت حمایت از کل زنجیره تولید فولاد

بهرام شکوری رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی ایران نیز معتقد است پتانسیل صنعت فولاد در کشور چه در حوزه تولید و چه در حوزه صادرات بیش از میزان کنونی است اما برای تولید و صادرات انبوه فولاد، با تکنولوژی برتر و قیمت تمام شده پایین تر، نیازمند خصوصی سازی واقعی و جذب سرمایه های خارجی هستیم. وی در این باره می گوید: قرار گرفتن در جایگاه دهمین فولادساز بزرگ جهان کار کوچکی نبوده اما باید به این نکته توجه کنیم که ارتقاء این جایگاه و افزایش سهم فولاد در سبد صادرات غیرنفتی مستلزم برخی اقدامات و تغییر نگرش های اساسی و کلان در اقتصاد کشور است.

شکوری با طرح این پرسش که ما باید ببینیم در تولید و صادرات فولاد مزیت رقابتی داریم یا خیر می افزاید: اگر در تولید و صادرات فولاد مزیت رقابتی واقعی داشته باشیم می توانیم به افزایش سهم صادراتی این محصول بیندیشیم وگرنه با حمایت های دولتی و انرژی ارزان نمی توان این صنعت را در میان رقبا برای مدت طولانی سرپا نگه داشت.

رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی ایران با بیان این که مزیت رقابتی یعنی افزایش سود بنگاه ها به صورت واقعی، تصریح می کند: افزایش سود واقعی فولادسازی ما زمانی حاصل می شود که بهره وری تولید ما با فناوری و دانش روز افزایش یابد و حمایت از صنعت فولاد به حمایت از فولادسازان خلاصه نشود.

وی می افزاید: فولادسازی یک زنجیره است و اگر ما می خواهیم این صنعت به صورت واقعی صادرات محور باشد باید به شکل بلند مدت برای تقویت زنجیره تولید آن برنامه ریزی کنیم. غول های فولادسازی جهان در بازار فولاد رقبای ما هستند و اگر می خواهیم در این بازار سهمی داشته باشیم کل زنجیره تولید فولاد در کشور باید مورد حمایت باشد. نمی توان برای صادرات فولاد مشوق در نظر گرفت و از آن حمایت تعرفه ای کرد و سوی دیگر از صادرکننده سنگ آهن مالیات ستانی کرد. این گونه راه حل های موقت برای رساندن مواد اولیه به فولادسازان کشور در بلندمدت جوابگو نیست چرا که اگر معادن سنگ آهن نتوانند صادرات داشته باشند نمی توانند سرپا بمانند و برای رشد تولید خود سرمایه گذاری کنند و در آینده نه چندان دور کسری سنگ آهن و کنسانتره و گندله در صنایع فولاد کشور تشدید خواهد شد.

شقایق محبوبی زاده

برچسب ها:
مطالب مرتبط
بانک و بیمه
پتروشیمی
صنعت و معدن
رفتن به ابتدای صفحه